W skrócie: Ufortyfikowane górskie wsie, opuszczone radzieckie bazy lotnicze, dzikie rzeczne wąwozy, płaskowyże wulkaniczne i górskie szlaki winne. Miejsca, do których większość turystów nigdy nie dociera, uporządkowane według tego, co już cenisz w Gruzji.

Gdy odhaczysz Tbilisi, Kazbegi, Kachetię i Swanetię, Gruzja nadal ma wiele do zaoferowania. Kraj jednakowo nagradza powracających odwiedzających i ciekawych nowicjuszy, oferując dziesiątki celów równie atrakcyjnych jak słynne miejsca, ale bez autokarów wycieczkowych. Oto 20 nietypowych miejsc uporządkowanych według ich największych atutów, każde połączone z popularnym celem, który przypomina.

Odległe krajobrazy i dzikie zakątki

Shatili: ufortyfikowana północna granica Gruzji

Jeśli spodobało Ci się Uszguli, spróbuj tego.

Tam, gdzie wieże Ushguli rozciągają się po szerokiej dolinie pod lodowcem Shkhara, Shatili skupia średniowieczne fortyfikacje w jednym gęstym zespole wyrastającym prosto z wąwozu rzeki Arghuni w Khevsureti. Połączone wieże o płaskich dachach, budowane między 7. a 18. wiekiem, tworzą jeden ciągły mur obronny przeplatany drewnianymi balkonami i wąskimi kamiennymi przejściami.

Cztery godziny od Tbilisi drogą, lecz zabudowa pozostaje minimalna: kilka pensjonatów, proste restauracje i początek wielodniowego szlaku Shatili-Omalo, łączącego się z Tuszetia. Pobliskie ruiny Mutso dodają kolejną warstwę górskiego dramatyzmu.

Osetyjska Droga Wojenna przez Upper Racha

Jeśli podobała Ci się Gruzińska Droga Wojenna, wypróbuj tę trasę.

Na północny wschód od Oni, Górna Racza rozwija się wzdłuż fragmentów dawnej Osetyjskiej Drogi Wojennej, strategicznej trasy z późnego okresu cesarskiego, która niegdyś łączyła Miasto Kutaisi z Osetią Północną przez obecnie zamkniętą przełęcz Mamison. Podobnie jak słynniejsza wschodnia odpowiedniczka, droga wije się przez dramatyczny górski teren, ale ruch jest niewielki, punkty widokowe nieformalne, a tempo zupełnie inne.

Lista najciekawszych miejsc obejmuje Ghebi, Gonę (często nazywaną „Małą Szwajcarią” Gruzji) i Chiorę. Droga nie przekracza żadnej granicy, lecz po prostu zanika w górach.

Vashlovani: poza zasięgiem w dzikim wschodzie Gruzji

Jeśli urzekło Cię odludzie Tuszetii, spróbuj tego.

Obszary chronione Waszlowani, rozciągające się wzdłuż południowo-wschodniej granicy Gruzji, bardziej przypominają Azję Środkową niż Kaukaz. Półpustynny step, zerodowane pustkowia i suche kaniony tworzą rozległy krajobraz, który najlepiej odkrywać Pojazd 4x4 wiosną lub jesienią, gdy Tuszetia jest nadal odcięta przez śnieg.

Oba regiony łączy głęboka więź historyczna wynikająca z sezonowych wędrówek pasterskich: rodziny z Omalo i dalszych terenów od wieków każdego października sprowadzają stada na zimowe pastwiska Vashlovani. Wcześniejsza rejestracja, samowystarczalność i całkowity brak zasięgu sieci komórkowej są częścią tego doświadczenia.

Nad rzeką Abasza: dzika przyroda Samegrelo

Jeśli spodobał Ci się kanion Martvili, wypróbuj to miejsce.

Zagospodarowane kładki, rejsy łodzią i kasy biletowe w Kanionie Martvili nie każdemu odpowiadają. Jednak powyżej i poniżej oficjalnej atrakcji ta sama rzeka Abasha płynie przez dzikie wąwozy, tworząc wodospady i kąpieliska używane latem głównie przez miejscowe rodziny. Do Kanionu Gachedili oraz wodospadów Kaghu i Oniore można dojść pieszo; oferują tę samą turkusową wodę i omszałe klify, ale bez infrastruktury.

Wysokogórskie pastwiska Górnej Adżarii

Jeśli zachwyciły Cię krajobrazy i górskie tradycje Tusheti, spróbuj tego.

Jedź kilka godzin w głąb lądu od Miasto Batumi a krajobraz zmienia się z subtropikalnego wybrzeża w dramatyczne góry ukształtowane przez sezonowe wędrówki i odrębną tożsamość kulturową. Podobnie jak Tuszetia na rosyjskim pograniczu, Adżaria rozwijała się na granicy osmańskiej, tworząc drewniane meczety, kryte mosty i yayla, czyli letnie osady. Ich lista obejmuje Beszumi, zamiast obronnych kamiennych wież.

Bardziej rozwinięta infrastruktura, asfaltowe drogi i atrakcje, których lista obejmuje jedną z najdłuższych tyrolek w Europie, sprawiają, że Górna Adżaria jest bardziej dostępna niż jej wschodni odpowiednik.

Jeziora Abudelauri: druga strona gruzińskich Dolomitów

Jeśli podobała Ci się wędrówka doliną Juta, wypróbuj tę trasę.

Szlak do jezior Abudelauri, rozpoczynający się za Roshka, zbliża się do masywu Chaukhi od zachodu i ukazuje te same dramatyczne formacje skalne, które definiują Juta, lecz widziane z przeciwnej strony. W odróżnieniu od stosunkowo łagodnego szlaku doliną Juta jest to dłuższa i bardziej wymagająca wędrówka, prowadząca dnem doliny oraz przez rzeki po mostach do trzech alpejskich jezior: Zielonego, Niebieskiego i Białego, położonych pod klifami.

Pełna pętla zajmuje co najmniej sześć godzin i obejmuje strome odcinki oraz zejścia po łupkach, dlatego stanowi naturalny kolejny krok dla wędrowców budujących pewność siebie w Greater Caucasus.

Małe miasta i wielkie historie

Abastumani: uzdrowisko Romanov i obserwatorium górskie

Jeśli spodobało Ci się Borjomi, spróbuj tego.

Abastumani rozwinęło się pod koniec 19 wieku jako uzdrowisko z epoki Romanowów, słynące ze źródeł mineralnych i czystego górskiego powietrza. Drewniane domy w stylu daczy nadal stoją przy głównej ulicy, a miasto leży bezpośrednio na skraju parku narodowego Borjomi-Kharagauli, skąd z centrum wychodzą oznakowane leśne szlaki.

Mniejsze, spokojniejsze i znacznie mniej skomercjalizowane niż Borjomi; jego najważniejszym punktem jest Abastumani Astrophysical Observatory, założone w 1932 roku jako pierwsze wysokogórskie obserwatorium w ZSRR. Nocne sesje z teleskopem i przewodnikiem dodają naukowy wymiar klasycznemu połączeniu uzdrowiska i lasu.

Saro: cyklopowe megality i podziemne domy

Jeśli spodobała ci się Vardzia, wypróbuj to.

Położony na grzbiecie między Achalciche a Wardzią w Samtskhe-Javakheti, Saro łączy historię epoki brązu i wczesnego średniowiecza w niewielkim, lecz dominującym nad okolicą krajobrazie. Na szczycie wzgórza stoi cyklopowa twierdza z ogromnych kamiennych bloków bez zaprawy, z widokiem na szeroką dolinę.

W pobliżu stoi kościół Archanioła z 7. wieku. W przeciwieństwie do monumentalnej skali Vardzii Saro jest rozproszone i zachęca do samodzielnego odkrywania. Po całej wiosce rozsiane są rzadkie przykłady Darbazuli Sakhi, tradycyjnych meschetyjskich domów halowych z charakterystycznymi drewnianymi sufitami w kształcie piramid.

Chobareti: tradycyjna kuchnia meschetyjska w wiejskim domu

Jeśli spodobały Ci się wizyty w piwnicach winnych Kachetii, spróbuj tego.

Kuchnia meschetyjska jest jedną z najbardziej wyrazistych regionalnych tradycji kulinarnych Gruzji, zbudowaną na suszonych i solonych składnikach: mięsie apocht przypominającym suszoną wołowinę, makaronie ariszta oraz słodko-słonych chlebach, takich jak kada. We wsi Czobareti niedaleko Achalciche rodzinny Dom Meschetyjski oferuje odwiedzającym pokazy gotowania skupione na tenili, starożytnym serze nitkowym powstającym przez rozciąganie zmiękczonego skrzepu w delikatne pasma.

Jak Kachetii degustacje w piwnicach; doświadczenie wyrasta z regionalnych tradycji i gościnności, ale scenerią jest spokojna wieś meschetyjska, a nie winnica.

Lailashi: górska wieś ukształtowana przez wiarę i handel

Jeśli spodobało Ci się Kazbegi, spróbuj tego.

Lailashi to położona wysoko nad główną szosą w Lecchumi górska wieś o wielowarstwowej historii religijnej. Kamienna synagoga zbudowana w latach 1860. mieściła niegdyś Kodeks z Lailashi, masorecki Pięcioksiąg z 10. wieku, a ruiny ormiańskich kościołów apostolskich i gruzińskich cerkwi prawosławnych odzwierciedlają stulecia współistnienia.

Podobnie jak Kazbegi, miejscowość zachwyca dramatycznym górskim krajobrazem, ale poza kilkoma pensjonatami nie ma tu infrastruktury turystycznej. Lailashi Secret Pool, zasilany źródłem basen bez krawędzi z widokiem na góry i położony niżej zbiornik Lajanuri, jest pocztówkową atrakcją wsi.

Pomnik bitwy Didgori

Jeśli podobał Ci się pomnik Chronicles of Georgia, wypróbuj to miejsce.

Na zachód od Tbilisi Pomnik Didgori wyznacza miejsce bitwy z 1121, w której król Dawid Budowniczy pokonał siły seldżuckie w wydarzeniu znanym jako „Cudowne Zwycięstwo”. Podobnie jak pomnik Kronik, upamiętnia średniowieczną państwowość poprzez monumentalną rzeźbę.

Olbrzymie stalowe skrzyżowane miecze przebijają otwarte wzgórze, rzeźbiarskie postacie są rozsiane po łąkach dzikich kwiatów, a dojazd asfaltową drogą jest równie spektakularny jak sam kompleks. Późne popołudnie i zachód słońca dają najbardziej dramatyczne światło do zdjęć.

Trasy i relikty

Płaskowyż Dżawachetii: alternatywna droga na zachód

Jeśli podobały Ci się podróże samochodem po Gruzji, ale chcesz ominąć główną szosę, spróbuj tego.

Trasa przez Płaskowyż Javakheti omija nowoczesną autostradę E60 i jej dziesiątki tuneli, prowadząc pustymi drogami przez rozległe wulkaniczne krajobrazy, wysokogórskie jeziora i spokojne miasteczka. Przejazd z Tbilisi przez Tsalka i płaskowyż do Akhaltsikhe zajmuje bez postojów około pięciu do sześciu godzin, więc można pokonać go w jeden długi dzień. Ruch jest niewielki, drogi łatwe do zrozumienia, a jazda znacznie mniej stresująca. A wynajęty samochód zmienia to w jedną z najbardziej malowniczych dostępnych tras przez kraj.

Szlak winny Imeretii: drugi region winiarski Gruzji

Jeśli spodobał Ci się Szlak Winny Kachetii, spróbuj tego.

Imeretia jest drugim co do wielkości regionem winiarskim Gruzji i ma zauważalnie spokojniejszą atmosferę niż Kachetia. Wina są lżejsze i świeższe, a dominują rodzime odmiany winogron, takie jak Tsitska, Tsolikouri i Krakhuna. Obowiązuje ta sama licząca 8,000 lat tradycja kwewri, choć w Imeretii naczynia tradycyjnie nazywa się czuri, a koryta do wyciskania wykonuje się z drewna, a nie z kamienia.

Na zachodzie zbiory trwają dłużej, więc jeśli ominęło cię Rtveli w Kachetii, możesz trafić na obchody w Imeretii od końca października do początku listopada.

Szlak pomników: mozaiki i miejsca pamięci w Samegrelo

Jeśli spodobało Ci się polowanie na mozaiki w Tbilisi, wypróbuj to.

Przejazd między Miasto Kutaisi i Zugdidi to jeden z najbogatszych w mozaiki i pomniki odcinków dróg w kraju. Ten zakątek Imeretii i Samegrelo, niegdyś ceniony za rolnictwo oraz produkcję jedwabiu i herbaty, jest pełen domów kultury, opuszczonych sanatoriów, kołchozów i budynków publicznych.

Wielkoformatowe panno dominują w centrach wsi Abasha i Khobi, a przystanki autobusowe pokryte mozaikami oraz przydrożne pomniki pojawiają się niespodziewanie wokół miejscowości takich jak Dziguri, Ingiri i Kakhati.

Zestafoni: dziedzictwo przemysłowe w gruzińskim pasie rdzy

Jeśli spodobało Ci się Rustavi, spróbuj tego.

Zestafoni rozwinęło się wokół zakładu żelazostopów z lat 1930., który działa do dziś. Bloki mieszkalne, budynki publiczne i mozaiki z epoki radzieckiej określają zwarte centrum miasta. Jeszcze mniej znane niż Rustawi, jest miejscem, które większość podróżnych mija szosą bez zatrzymania.

Oprócz płaskorzeźb i kilku zachwycających mozaik Zestafoni ma muzeum, piękną stację kolejową i nowoczesny kryty bazar, dzięki czemu jest wymarzonym przystankiem dla fotografów i osób zainteresowanych Gruzją epoki przemysłowej.

Big Shiraki: opuszczona sowiecka baza lotnicza na stepie

Jeśli spodobało Ci się Ckaltubo, wypróbuj to.

Big Shiraki, zbudowane w latach 1950. dla 178. Gwardyjskiego Pułku Lotnictwa Myśliwskiego, to jeden z najbardziej wyrazistych postsowieckich krajobrazów Gruzji. Betonowe pasy startowe, koszary i budynki obsługi ciągną się przez step we wschodniej Kachetii, a ich łuszcząca się farba i zardzewiały metal przywodzą na myśl niszczejące sanatoria Ckaltubo.

Najbardziej pamiętne budowle to dziesiątki ponumerowanych hangarów w kształcie kopuł, każdy z inną patyną. Jeden opuszczony bombowiec pozostawiony po ewakuacji bazy wzmacnia wrażenie miejsca zatrzymanego w czasie.

Anaklia: niedokończony gruziński megaprojekt nad Morzem Czarnym

Jeśli spodobało Ci się Batumi osobliwa architektura, wypróbuj to.

Anaklia przypomina Batumi pozbawione tłumów i handlu, pozostawiające surrealistyczny nadmorski krajobraz architektoniczny. Rzeźba przy molo, wieża Anaklia, drewniany most i długa pusta promenada tworzą osobliwą instalację pod gołym niebem, w której futurystyczne formy kontrastują ze spokojnym Morzem Czarnym.

W przeciwieństwie do Batumi nie ma tu działających wysokich hoteli, życia nocnego ani pasa restauracji. To cel dla fotografów zainteresowanych niedokończonym modernizmem, szczególnie efektownym o złotej godzinie lub podczas burzowych popołudni.

Kościół w twierdzy Kvetera: średniowieczna warownia w lesie

Jeśli spodobały Ci się Gremi, Nekresi i górskie kościoły Kakheti, spróbuj tego.

Ukryta za doliną Alazani Valley, Kvetera jest kopułowym kościołem z 10. wieku, stojącym w ruinach warownego miasta, którym niegdyś rządziło średniowieczne Królestwo Kakheti. Krótki spacer prowadzi do kaplicy z turkusowym dachem, samotnej pośród rozpadających się murów obronnych. Brak formalnego oznakowania sprawia, że możesz mieć całe miejsce dla siebie. To idealny przystanek podczas jazdy między Kakheti a Stepantsminda malowniczą boczną drogą Tianeti, szczególnie piękną jesienią.

Jak dotrzeć: dlaczego potrzebujesz własnego samochodu

Wspólną cechą wszystkich miejsc na tej liście jest brak niezawodnego transportu publicznego. Żadna marszrutka nie kursuje do Szatili według rozkładu. Żaden taksówkarz nie zna drogi do Wielkiego Sziraki. Żaden organizator wycieczek nie sprzedaje jednodniowych wyjazdów do Saro ani na Osetyjską Drogę Wojenną.

Jeden wynajęty samochód jest jedynym praktycznym sposobem dotarcia do tych miejsc. Na asfaltowych trasach przez płaskowyż Dżawachetii, szlak winny Imeretii i Szlak Pomników wystarczy każdy sedan. Do Waszlowani, Górnej Raczy, Szatili i początku szlaku Abudelauri nasz Flota pojazdów 4x4 bez trudu radzi sobie w takim terenie.

Więcej informacji o planowaniu trasy znajdziesz w naszym przewodnik po podróży samochodem, wskazówki dla kierowców, 30 miejsc według obszarów, i wskazówki dla osób odwiedzających po raz pierwszy.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy najlepiej odwiedzić te nietypowe miejsca?

Większość miejsc najlepiej odwiedzać od maja do października. Vashlovani zachwyca najbardziej wiosną i jesienią, gdy Tusheti nadal leży pod śniegiem. Shatili i Upper Racha są dostępne od końca czerwca do września. Nadmorskie i nizinne miejsca, takie jak Anaklia i Guria, sprawdzają się przez cały rok, a płaskowyż Javakheti wygląda najbardziej spektakularnie latem, kiedy kwitną dzikie kwiaty.

Jak dotrzeć do tych miejsc bez wycieczki?

Wynajęty samochód jest niezbędny. Brak dostępnego i niezawodnego transportu publicznego do tych miejsc. Asfaltowe trasy przez Dżawachetię, szlak winny Imeretii i Szlak Pomników są odpowiednie dla każdego sedana. Trudne górskie drogi do Szatili, Waszlowani i Górnej Raczy wymagają Pojazd 4x4.

Czy te miejsca są bezpieczne dla osób podróżujących samotnie?

W tych mniej typowych miejscach praktycznym zmartwieniem jest zwykle dostęp drogowy, a nie bezpieczeństwo osobiste. Jadąc tam, gdzie nie ma zasięgu komórkowego, na przykład do Vashlovani lub na Osetyjską Drogę Wojenną, miej pobraną mapę offline, pełny bak i podstawowe zapasy.

Czy potrzebuję przewodnika, czy mogę zwiedzać samodzielnie?

Do wszystkich 20 miejsc można dotrzeć samodzielnie samochodem z dobrą mapą. Waszlowani wymaga wcześniejszej rejestracji w placówce strażników. Na wielodniowe wędrówki, takie jak trasa Szatili-Omalo, zalecany jest lokalny przewodnik. Wszystkie pozostałe miejsca sprzyjają samodzielnym przejazdom.

Czy mogę połączyć kilka z tych miejsc w jedną podróż samochodową?

Tak. Miejsca pogrupowano tematycznie, ale wiele leży blisko siebie. Sama Kachetia obejmuje Waszlowani, Wielki Sziraki, Kweterę i początek szlaku Lagodechi. Zachodnia Gruzja łączy Cziaturę, Nikortsmindę, Lechchumi i Górną Raczę. Podróż trwająca od 10 do 14 dni pozwala wygodnie zobaczyć od 8 do 10 z nich.

Przed wyjazdem

Odległe miejsca stają się łatwiejsze, gdy najpierw sprawdzisz nudne szczegóły. Przed zjazdem z głównej szosy zweryfikuj aktualną przejezdność dróg, miejsca tankowania, godziny światła dziennego, pogodę i lokalne przepisy. Przed jazdą do Waszlowani, przez górskie przełęcze, obszary chronione lub trasami blisko wrażliwych granic potwierdź najnowsze wymagania w oficjalnych lokalnych źródłach.

Źródła

Te oficjalne źródła potwierdzają praktyczne informacje zawarte w przewodniku. Przed podróżą ponownie sprawdź aktualne rozkłady, ceny, godziny otwarcia i warunki drogowe.